ଶରୀରରେ ତିଆରି ହେବ କି ‘ଅମୃତ, ଜାଣନ୍ତୁ ଏହା ପଛରେ ଥିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଜ୍ଞାନ
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଉପବାସର ପରମ୍ପରା ରହିଛି । ବର୍ଷସାରା ଅନେକ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଅଛି ଯେଉଁଥିରେ ଉପବାସ ପାଳନ କରାଯାଏ । ଅନେକ ଲୋକ ଉପବାସକୁ କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଶରୀରରେ ଅନନ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଏ ।ଉପବାସ କିମ୍ବା ବ୍ରତ ଏପରି ଏକ ଅବସ୍ଥା ଯେତେବେଳେ ଶରୀରକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ ।
ଏହି ସମୟ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ସହିତ ଶରୀରରେ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୈବିକ ଏବଂ ମେଟାବୋଲିକ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ୪୫ ଘଣ୍ଟା ଉପବାସ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ଶରୀରରେ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଥାଏ, ଯାହା ଶକ୍ତି ଉତ୍ସର ବ୍ୟବହାର, ମାଂସପେଶୀ ମରାମତି ଏବଂ ହରମୋନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହିତ ଜଡିତ । ଯଦି ଆପଣ ୪୫ ଘଣ୍ଟା ଉପବାସ ରଖନ୍ତି ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ଶରୀରରେ କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସେ, ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା…
ନିକଟରେ, ଆମେରିକୀୟ ପୋଡକାଷ୍ଟର ଲେକ୍ସ ଫ୍ରିଡମ୍ୟାନ୍ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦିଙ୍କ ସହିତ ୩ ଘଣ୍ଟାର ଏକ ପଡକାଷ୍ଟ କରିଥିଲେ । ଫ୍ରାଇଡମ୍ୟାନ୍ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ସାକ୍ଷାତକାର ପାଇଁ ସେ ୪୫ ଘଣ୍ଟା ଉପବାସ ରଖିଥିଲେ । ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ପଡକାଷ୍ଟ ପୂର୍ବରୁ, ଫ୍ରାଇଡମ୍ୟାନ୍ ୪୫ ଘଣ୍ଟା ପାଇଁ କେବଳ ପାଣି ପିଇଥିଲେ । ସେହି ସମୟରେ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମୋଦୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ ଯେ ଉପବାସ କେବଳ ଖାଦ୍ୟ ଛାଡିବା ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଏହା ପାରମ୍ପରିକ ଏବଂ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଅଭ୍ୟାସ ସହିତ ଗଭୀର ଭାବରେ ଜଡିତ ।
- ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ ହେବାର ପ୍ରଥମ କିଛି ଘଣ୍ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶରୀର ଗ୍ଲୁକୋଜକୁ ଏହାର ପ୍ରାଥମିକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରେ ।
- ଖାଦ୍ୟ ହଜମ ହେବା ପରେ, ରକ୍ତରେ ଶର୍କରାର ସ୍ତର ଧୀରେ ଧୀରେ ହ୍ରାସ ପାଇବାକୁ ଲାଗେ ।
- ଏହି ସମୟରେ, ଶରୀର ଗ୍ଲାଇକୋଜେନ ନାମକ ଗଚ୍ଛିତ କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍ ଭାଙ୍ଗି ଏହାକୁ ଗ୍ଲୁକୋଜରେ ପରିଣତ କରେ, ଯାହା ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
- ଅଗ୍ନାଶୟ ଇନସୁଲିନ୍ ଉତ୍ପାଦନକୁ ହ୍ରାସ କରେ, ଯାହା ଫଳରେ ଶରୀର ଫ୍ୟାଟ୍ ବର୍ଣ୍ଣିଂ ମୋଡ୍କୁ ଚାଲିଯାଏ ।
୧୨-୨୪ ଘଣ୍ଟା: ଗ୍ଲାଇକୋଜେନ୍ ହ୍ରାସ ଏବଂ ଫ୍ୟାଟ୍ ବର୍ଣ୍ଣିଂ ଆରମ୍ଭ
- ପ୍ରାୟ ୧୨ ଘଣ୍ଟା ପରେ ଶରୀରର ଗ୍ଲାଇକୋଜେନ ଷ୍ଟୋରଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷୟ ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ ।
- ଶରୀର ଏବେ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଚର୍ବି ବ୍ରୋକଡାଉନ୍ (ଲାଇପୋଲିସିସ୍) ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରେ ।
- ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କିଟୋସିସ୍ ଆଡ଼କୁ ନେଇଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଚର୍ବିରୁ କିଟୋନ୍ ବଡି ତିଆରି ହୁଏ, ଯାହା ମସ୍ତିଷ୍କ ଏବଂ ମାଂସପେଶୀ ପାଇଁ ବିକଳ୍ପ ଇନ୍ଧନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଆପଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ଥିବା ଚର୍ବି ବର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଆରମ୍ଭ କରେ ଏବଂ ଶରୀର ଏଥିରୁ ଶକ୍ତି ପାଇବା ଆରମ୍ଭ କରେ ।
- ଅଟୋଫାଜି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯେଉଁଥିରେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ କୋଷ ଏବଂ ଅଦରକାରୀ ପ୍ରୋଟିନକୁ ହଟାଇ ନୂତନ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
୨୪-୩୬ ଘଣ୍ଟା: ଅଟୋଫାଜି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ହରମୋନ୍ ପରିବର୍ତ୍ତନ
- ଅଟୋଫାଜି ତୀବ୍ର ହୁଏ, ଯାହା ଶରୀରକୁ ପୁରୁଣା ଏବଂ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ବାହାର କରି ନୂତନ କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥାଏ । ଅନେକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏପରି ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ଅଟୋଫାଜି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଶରୀରର କର୍କଟ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
- ମାନବ ବିକାଶ ହରମୋନ (ଏଚଜିଏଚ) ସ୍ତର ୩ ରୁ ୫ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଯାହା ମାଂସପେଶୀ ମରାମତି ଏବଂ ଚର୍ବି ବର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରେ ।
- ଶରୀରରେ ଆଡ୍ରେନାଲାଇନ୍ ଏବଂ ନୋରାଡ୍ରେନାଲାଇନ୍ ହରମୋନର ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶରୀର ଅଧିକ ଚର୍ବି ଜାଳେ ।
- ଶରୀର ଇନସୁଲିନ୍ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ବୃଦ୍ଧି କରେ, ଯାହା ଭବିଷ୍ୟତରେ ରକ୍ତ ଶର୍କରାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
୩୬-୪୫ ଘଣ୍ଟା: ଗଭୀର ଉପବାସର ପ୍ରଭାବ
- ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଉତ୍ପାଦନ ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଖ୍ୟତଃ ଗ୍ଲୁକୋନିଓଜେନେସିସ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଘଟେ, ଯେଉଁଥିରେ ଶରୀର ଆମିନୋ ଏସିଡ୍ ଏବଂ ଲାକ୍ଟିକ୍ ଏସିଡ୍ ରୁ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ତିଆରି କରେ ।
- ଶରୀର କ୍ୟାଲୋରି ଖର୍ଚ୍ଚକୁ ଅଧିକ ଦକ୍ଷତାର ସହିତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମେଟାବୋଲିକ୍ ହାର ହ୍ରାସ ପାଇବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ୧୦-୧୫% ବୃଦ୍ଧି ପାଇପାରେ ।
- ପ୍ରଦାହ ହ୍ରାସ ପାଏ, ଯାହା ହୃଦରୋଗ, କର୍କଟ ଏବଂ ନ୍ୟୁରୋଡିଜେନେରେଟିଭ୍ ରୋଗର ଆଶଙ୍କା ହ୍ରାସ କରିପାରେ ।
- ଶରୀରର ଚର୍ବି ଶୀଘ୍ର ବ୍ୟବହୃତ ହେବା ଆରମ୍ଭ କରେ, ଯାହା ଓଜନ ହ୍ରାସ କରେ ।
- ଗଭୀର କୋଷ ମରାମତି ପ୍ରକ୍ରିୟା ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୁଏ, ଯାହା ପୁରୁଣା ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଅପସାରଣ କରି ନୂତନ କୋଷଗୁଡ଼ିକର ବିକାଶ କରିଥାଏ ।
୪୫ ଘଣ୍ଟା ଉପବାସ ରଖିବାର ଲାଭ
୧. ଓଜନ ହ୍ରାସ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ: ଚର୍ବି ଜାଳିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୁଏ ।
୨. ଇନସୁଲିନ୍ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ: ଯାହା ଟାଇପ୍ ୨ ମଧୁମେହର ଆଶଙ୍କା ହ୍ରାସ କରେ ।
୩. ଅଟୋଫାଜି ମାଧ୍ୟମରେ କୋଷୀୟ ସଫା: ପୁରୁଣା ଏବଂ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଅପସାରିତ କରାଯାଏ ।
୪. ପ୍ରଦାହ ହ୍ରାସ କରେ: ଯାହା ଗଣ୍ଠି ରୋଗ, ହୃଦରୋଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରନିକ୍ ରୋଗର ଆଶଙ୍କା ହ୍ରାସ କରେ ।
୫. ମସ୍ତିଷ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟରେ ଉନ୍ନତି ଆଣେ: କେଟୋନ୍ ବଡି ମସ୍ତିଷ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ମାନସିକ ସ୍ପଷ୍ଟତାକୁ ଉନ୍ନତ କରେ ।
୬. ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରାମଦାୟକ ହୁଏ: ଯାହା ଅନ୍ତନଳୀର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ଉନ୍ନତ କରେ ।
୭. ଆୟୁଷ ବୃଦ୍ଧି ପାଇପାରେ: ମୂଷା ଉପରେ କରାଯାଇଥିବା ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ଉପବାସ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ଆୟୁଷ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇପାରେ ।
ଏହି ଲୋକମାନେ ୪୫ ଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ଉପବାସ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ :
- ଗର୍ଭବତୀ କିମ୍ବା ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରାଉଥିବା ମହିଳା ।
- ଟାଇପ୍ ୧ ମଧୁମେହ କିମ୍ବା କମ ରକ୍ତ ଶର୍କରା (ହାଇପୋଗ୍ଲାଇସେମିଆ) ପୀଡିତ ବ୍ୟକ୍ତି ।
- ଗୁରୁତର ହୃଦରୋଗ ।
- ଯେଉଁମାନେ ବହୁତ ଦୁର୍ବଳ କିମ୍ବା ପୂର୍ବରୁ କମ୍ ଓଜନର ।
- ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଉପବାସ ସମୟରେ ମୁଣ୍ଡ ବୁଲାଇବା, ଥକ୍କାପଣ, ଦୁର୍ବଳତା କିମ୍ବା ଅଚେତ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ।