ଭାରତ ଆସ୍ଥା ଓ ପରମ୍ପରାର ଦେଶ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବକୁ ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ ଦେଖାଯାଏ । ଏହାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଉଦାହରଣ ମିଳେ ବିହାରର ସମସ୍ତିପୁର ଜିଲ୍ଲାରେ, ଯେଉଁଠି ନାଗପଞ୍ଚମୀ ଅବସରରେ ଜୀବନ୍ତ ସାପଙ୍କ ସହ ଏକ ବିଶାଳ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ଆୟୋଜିତ ହୁଏ । ଦୃଶ୍ୟ ଯେପରି ଭୟଜନକ, ସେପରି ଆସ୍ଥା ଓ ଭକ୍ତିରେ ଓ ଭରିଥାଏ ।
ବିଭୂତିପୁର ବ୍ଲକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସିଂଘିଆ ଘାଟ ନିକଟରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଆୟୋଜିତ ଏହି ସର୍ପ ମେଳା ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା ପରମ୍ପରାର ଅଂଶ । ଏଠି ଲୋକମାନେ କେବଳ ଦୂରରୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ନୁହେଁ, ବରଂ ଜୀବନ୍ତ ବିଷାକ୍ତ ସାପକୁ ହାତରେ ଧରି ଖେଳନ୍ତି । ନାଗପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ସକାଳୁ ହଜାର ହଜାର ଭକ୍ତ ବୁଢ଼ୀ ଗଣ୍ଡକ ନଦୀ କୂଳରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି । ମା’ ଭଗବତୀଙ୍କ ପୂଜା ପରେ ଏହି ଆୟୋଜନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।
‘ଭଗତ’ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକ ନଦୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ସାପ ଧରି ନେଇଆସନ୍ତି । ଲୋକକଥା ଅନୁଯାୟୀ, ମା’ ବିଷହରୀଙ୍କ କୃପା ଥିବା ଦିନ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ସାପମାନେ କାହାକୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଏହା ପରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏକ ବିଶାଳ ଶୋଭାଯାତ୍ରା, ଯେଉଁଠି ଲୋକମାନେ ବେକରେ, ହାତରେ ଅଥବା ମୁହଁ ନିକଟକୁ ନେଇ ସାପ ନେଇ ଦେଖାନ୍ତି । ଡ୍ରାମ, ତାସା, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଆଦିର ସଙ୍ଗେ ଏହି ଶୋଭାଯାତ୍ରା ସମଗ୍ର ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୂମିଥାଏ ।
ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ପୂଜାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କଲେ ମା’ ବିଷହରୀ ସମସ୍ତ ମନସ୍କାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି । ବିଶେଷ କରି ମହିଳାମାନେ ସନ୍ତାନ ସୁଖ ଓ ବଂଶବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ନାଗଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି । ମନୋକାମନା ପୂରଣ ହେଲେ ପ୍ରସାଦ ଅର୍ପଣ କରି ଧନ୍ୟବାଦ ଜଣାନ୍ତି ।
ମେଳା ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ସାପମାନେ ପୁଣି ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଏ । ସମସ୍ତିପୁର ଅଞ୍ଚଳ ଛାଡ଼ି ଖଗାରିଆ, ସହରସା, ବେଗୁସରାଇ ଓ ମୁଜାଫରପୁର ଭଳି ପଡ଼ୋଶି ଜିଲ୍ଲାରୁ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏଠାକୁ ଯୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ସମସ୍ତିପୁରର ଏହି ସର୍ପ ମେଳା ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପ୍ରକୃତି ବିଚିତ୍ର ସମ୍ପର୍କର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଉଦାହରଣ । ଯେଉଁଠି ଭୟ, ଆସ୍ଥା ଓ ପରମ୍ପରା ଏକାଠି ମିଶି ଅବିଶ୍ୱସନୀୟ ଦୃଶ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ ।